INletter – Luty 2025

Prawo autorskie w swojej istocie chroni twórców, czyli osoby, które stworzyły utwór, np. zdjęcia, teksty, muzykę, materiały wideo, grafiki tudzież dowolną konfigurację tych przejawów twórczości. Przepisy jednoznacznie stanowią o tym to, że twórca ma prawo do decydowania, kto może korzystać z jego utrowu i w jaki sposób. Na przykład, jeśli wykorzystujesz zdjęcia wykonane przez fotografa do promocji swoich usług, to warto, abyś zadbał o pisemną zgodę tego fotografa lub zakupił odpowiednią licencję, aby móc z nich w określony sposób korzystać.

Tutaj dochodzimy do drugiej kwestii jaką są rodzaje realizowania praw autorskich – jest tego więcej, ale wśród podstawowych należy wyróżnić autorskie prawa osobiste, autorskie prawa majątkowe, licencje itd.  Nadrzędna zasada dot. praw autorskich stanowi nie można udzielić, przekazać czy wykorzystywać w większym zakresie niżeli samemu się posiada – np. jeżeli wykupiłeś licencję na wykorzystywanie zdjęcia, to (o ile licencja nie stanowi inaczej), to nie możesz go wykorzystywać w inny sposób, czy przekazać dalszym podmiotom na potrzeby promocji w innej formie.

Istnieje określony czas, przez który twórcy i ich dziedziny mogą korzystać z ochrony praw autorskich. W Polsce jest to zazwyczaj dożywotnia ochrona autora plus 70 lat po jego śmierci. Po upływie tego okresu dzieło przechodzi do tzw. domeny publicznej i staje się dostępne dla wszystkich bez konieczności uzyskiwania zgody autora – tutaj gwiazdka, nie zwalnia to z obowiązku oznaczenia autora wykorzystanego we własnym procesie twórczym i stworzonym w efekcie dziele.

Ważne jest, aby pamiętać, że również nieświadome naruszenie praw autorskich może prowadzić do konsekwencji prawnych, takich jak kary pieniężne. Dlatego też, jeśli chce się korzystać z cudzych utworów, powinno się dokładnie sprawdzić, czy nie są one chronione przez odpowiednie prawa i licencje. W tym aspekcie nieodzowną pomocą jest zazwyczaj konsultacja ze specjalistą z zakresu prawno-autorskiego.

Naruszenia cudzych praw – co robić gdy “mleko się rozleje”? Najbardziej „doniosłym ryzykiem” które z ewentualnego naruszania praw autorskich może wyniknąć jest odpowiedzialność prawna. Twórca treści, który zostaje oskarżony o naruszenie praw autorskich, poza wezwaniem do zaprzestania naruszenia, żądaniem rekompensaty i zadośćuczynienia, może finalnie stanąć przed sądem i przez ten organ być zobowiązany do zapłacenia wysokich odszkodowań, co może znacząco obciążyć budżet firmy.

Jakie działania podjąć, kiedy naruszenie miało już miejsce? Przede wszystkim – nie panikuj. Groźnie brzmiące pismo potrafi postawić na nogi lepiej niż poczwórne espresso, ale należy zachować spokój. Pierwszym działaniem powinno być ustalenie czy faktycznie korzystałeś do tworzenia treści z materiałów, które mogłyby być objęte czyimiś prawami. W dalszej kolejności, jeżeli “oskarżenie” się potwierdza – o ile to możliwe – niezwłocznie zaprzestań publikacji danego materiału, a także wyjaśnij sprawę z dzierżycielem praw autorskich. Spróbuj porozumieć się polubownie, poinformuj o zaprzestaniu naruszenia i wytłumacz jak do niego doszło. Podjęcie tych dzialłań nie będzie równoznaczne z brakiem odpowiedzialności, ale szczególnie przy nieświadomych czy nieoczywistych naruszeniach oczyści sytuację i będzie przejawem dobrej woli z Twojej strony. Oczywiście warto też skonsultować sprawę z osobą specjalizującą się w obsłudze prawno-autorskiej, ale zrealizowanie opisanych wyżej czynności na pewno nie pogorszą sprawy w przypadku naruszenia.

Grzegorz Kobus, Head of Administration